Nhân dịp kỷ niệm tròn 10 năm hình thành và phát triển Phiên chợ Xanh – Tử tế, bà Vũ Kim Anh – Phó Giám đốc Trung tâm BSA, Trưởng Ban tổ chức – đã chia sẻ những góc nhìn sâu sắc về hành trình một thập kỷ đã qua, những giá trị cốt lõi được kiên định gìn giữ, cùng định hướng phát triển cho chặng đường phía trước.
Từ một phiên chợ nhỏ mang tính thử nghiệm, đến nay Phiên chợ Xanh – Tử Tế đã trở thành điểm hẹn quen thuộc của cộng đồng tiêu dùng có trách nhiệm, đồng thời là nơi kết nối hàng trăm nhà sản xuất theo hướng bền vững.
Tháng 4 năm 2026 đánh dấu tròn 10 năm hình thành và phát triển của Phiên chợ Xanh – Tử Tế, bà có thể chia sẻ hành trình của Phiên chợ Xanh – Tử Tế từ những ngày đầu đến nay đã thay đổi như thế nào?
Hành trình 10 năm của Phiên chợ Xanh – Tử Tế là một chặng đường mà chúng tôi phải rất kiên trì, thích ứng, không chỉ Ban tổ chức mà còn là các đơn vị tham gia. Từ những ngày đầu, Phiên chợ được thực hiện ngay trên hành lang đi vào cơ quan BSA, hội trường có máy lạnh dành cho các đơn vị bán rau, củ tươi, bên ngoài là những sản phẩm đã được chế biến, đóng gói với sự tham gia của hơn 20 gian hàng (là những bàn ngày thường dùng để làm việc, bàn họp, đến cuối tuần thành bàn để sản phẩm của doanh nghiệp); PCX- TT lúc đó có lẽ là mô hình bán nông sản sạch, nguồn gốc rõ ràng đầu tiên được tổ chức tại Tp HCM, nơi mà người trồng, người nuôi, chế biến sản phẩm luôn có mặt để chia sẻ kinh nghiêm, giải đáp thắc mắc của người tiêu dùng. Tôi nghĩ chính điều này lại càng tạo thêm niềm tin cho khách hàng.
Đến nay, Phiên chợ đã phát triển thành một hệ sinh thái kết nối bền vững, giữa người mua và người bán, phiên chợ hoạt động định kỳ vào mỗi thứ 7 và chủ nhật hàng tuần. Trước đây Phiên chợ tháng mở hoạt động 2 lần sau đó tăng lên 4 lần trong tháng, mỗi tuần quy tụ hơn 40 doanh nghiệp đến từ hơn 20 tình thành trong cả nước … đơn vị, và thu hút hàng ngàn lượt khách mỗi phiên.
Không chỉ dừng lại ở việc mua và bán, chúng tôi đã trở thành cầu nối niềm tin giữa người tiêu dùng và nhà sản xuất, đồng thời góp phần định hình lại thói quen tiêu dùng theo hướng có trách nhiệm hơn với con người, với cuộc sống và môi trường. Khi đó, khái niệm “tiêu dùng xanh” hay “truy xuất nguồn gốc” “tử tế” chưa được nhắc tới nhiều trong đời sống sản xuất, tiêu dùng. Nhưng PCX- TT vẫn luôn tạo được niềm tin trong cộng đồng DN và người tiêu dùng dù quy mô thay đổi, tinh thần ban đầu là đặt sự tử tế làm nền tảng vẫn được giữ vững, từ người sản xuất, bán hàng, đến khách hàng tới đây.
Trong suốt một thập kỷ, điều gì là giá trị cốt lõi mà Ban tổ chức luôn kiên định theo đuổi, dù thị trường và hành vi tiêu dùng có nhiều biến động?
Giá trị cốt lõi mà chúng tôi luôn kiên định và cố gắng hết sức để thực hiện đó là sự minh bạch, tính trách nhiệm và sự tử tế.
Minh bạch và rõ ràng trong nguồn gốc sản phẩm, trong cách sản xuất từ đất đai, nguồn nước, phân bón, đến quy trình sản xuất. Trách nhiệm với sức khỏe người tiêu dùng và với môi trường. Và trên hết là sự tử tế trong cách làm kinh doanh, ở đây là sự không chạy theo lợi nhuận ngắn hạn mà bỏ qua chất lượng hay đạo đức.
Trong bối cảnh thị trường có nhiều biến động, niềm tin của người tiêu dùng dễ bị lung lay, thì chính những giá trị này lại càng trở nên quan trọng. Chúng tôi tin rằng, chỉ có sự tử tế bền bỉ mới giúp mô hình tồn tại lâu dài. Đây là điều mà được rất nhiều khách hàng từ khắc các phường ở TPHCM, thậm chí trước đây là Đồng Nai, Bình Dương, Vũng Tàu (cũ) cũng biết đến và mỗi cuối tuần phải lên chợ mua hàng hóa cho bằng được.
Hiên nay nhiều địa phương cũng triển khai mô hình Phiên chợ nông sản, Phiên chợ đặc sản bản địa phục vụ dân địa phương, và kết quả cũng khá tốt…
Một điểm rất đặc biệt của Phiên chợ Xanh – Tử tế là việc Ban tổ chức trực tiếp đi khảo sát, đánh giá và “test” sản phẩm đầu vào. Bà có thể chia sẻ rõ hơn quy trình này được thực hiện ra sao và tiêu chí lựa chọn các đơn vị tham gia là gì?
Chúng tôi không chỉ xem xét nhận hồ sơ đơn thuần khi có các đơn vị tham gia gởi đến, mà BTC còn có những đợt trực tiếp đi đến tận nơi sản xuất để quan sát, đánh giá và kiểm chứng các đơn vị tham gia.
Quy trình thường bao gồm, tiếp nhận đăng ký – đánh giá hồ sơ – khảo sát thực tế tại cơ sở – thử nghiệm sản phẩm – theo dõi trong một thời gian trước khi chính thức tham gia. Sau khi vào phiên chợ, các đơn vị vẫn tiếp tục được giám sát định kỳ.
Như tôi đã nói về giá trị cốt lõi, của PCX – TT được hình thành nhằm mục tiêu hỗ trợ tìm đầu ra cho sản phẩm của các HTX, làng nghề và các bạn trẻ khởi nghiệp và mục tiêu đó vẫn duy trì cho đến nay. Còn tiêu chí lựa chọn DN, sản phẩm tham gia vừa chú trọng, đến quy trình canh tác, sản xuất, chế biến đến chất lượng sản phẩm.
Chúng tôi ưu tiên những đơn vị minh bạch, làm thật, nói thật và sẵn sàng cải thiện thay đổi làm cho chất lượng, quy cách, bao bì sản phẩm ngày càng tốt hơn, xanh hơn …
Trong quá trình đi thực tế kiểm tra các nhà cung cấp trong 10 năm qua, đâu là những thách thức lớn nhất mà Ban tổ chức gặp phải khi đảm bảo tính “xanh – tử tế” của sản phẩm?
Thách thức lớn nhất là sự không đồng đều trong nhận thức và năng lực của các nhà sản xuất, tính bảo thủ xem sản phẩm của mình là tốt nhất…
Nhiều đơn vị có tâm, nhưng chưa có đủ kiến thức hoặc điều kiện để hoàn thiện quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn, nhất là các HTX hay những doanh nghiệp trẻ còn yếu về nguồn lực. Ngược lại, cũng có những trường hợp thực tế lại không đảm bảo các quy trình quy định của nhà nước của chuyên ngành sản xuất thì chưng tôi phải dừng không cho tham gia cho đến khi đơn vị khắc phục được các thiếu sót.
Chính vì vậy TT BSA luôn tổ chức các lớp tập huấn dành cho các HTX, tổ hợp tác, các bạn doanh nông trẻ về những yếu cầu, quy định chuẩn hóa nhà xưởng, bao bì, chuyển đổi quy trình sản xuất xanh hóa. Kể cả việc mời các chuyên gia đến chợ hướng dẫn trực tiếp cho các gian hàng thêm kinh nghiệm giao tiếp, trưng bày sản phẩm của các đơn vị tại chợ sao cho thu hút khách hàng, tạo niềm tin cho người tiêu dùng về sản phẩm.
Gần đây, Ban tổ chức còn đưa người tiêu dùng trực tiếp đến Đồng Tháp để tham quan quy trình sản xuất tại Thực phẩm chay Bình Loan và HTX Nông nghiệp dịch vụ Mỹ Long. Ý tưởng này xuất phát từ đâu và mục tiêu lớn nhất của hoạt động là gì?
Ý tưởng này xuất phát từ một câu hỏi rất đơn giản, làm sao để người tiêu dùng không chỉ “nghe nói” mà có thể “tận mắt thấy” quy trình sản xuất của các đơn vị. Đồng thời trong quá trình chợ hoạt động nhiều khách hàng cũng ngỏ ý muốn đi thăm nhà sản xuất. Cả 2 ý tưởng gặp nhau nên ban quản lý chợ tổ chức chuyến đi thực tế ở Đồng Tháp này. Chuyến đi có chuyên gia chia sẻ, có nhiều người mua và sự đón tiếp nồng hậu của nhà sản xuất; Hiện tại chúng tôi đang chuẩn bị cho chuyến đi thực nghiệm thứ 2 tại Vĩnh Long (Trà Vinh cũ).
Chúng tôi nhận ra rằng, niềm tin sẽ trở nên vững chắc hơn rất nhiều khi người tiêu dùng trực tiếp trải nghiệm, trò chuyện với nhà sản xuất, nhìn thấy từng công đoạn làm ra sản phẩm mà họ đã mua, đã dùng trong những năm qua.
Mục tiêu lớn nhất của hoạt động này là rút ngắn khoảng cách giữa người mua và người làm, người sản xuất, từ đó xây dựng một mối quan hệ dựa trên sự thấu hiểu và tin tưởng, thay vì chỉ là giao dịch như mua và bán.
Sau những chuyến đi thực tế như vậy, bà nhận thấy sự thay đổi nào trong nhận thức và niềm tin của người tiêu dùng đối với các sản phẩm tại Phiên chợ?
Nhiều chuyến đi như thế khiến chúng tôi nhận thấy sự thay đổi rất rõ rệt. Người tiêu dùng không còn chỉ quan tâm đến giá cả, mà bắt đầu đặt câu hỏi về quy trình sản xuất, về câu chuyện phía sau sản phẩm, về nguyên liệu sản phẩm, hay cách doanh nghiệp dùng nước, phân, cải tạo đất…. Họ cũng sẵn sàng chia sẻ, giới thiệu cho người khác khi đã thực sự tin tưởng.
Đặc biệt, sau các chuyến đi, nhiều người trở thành “đại sứ tự nhiên” cho các sản phẩm tử tế, điều mà không một chiến dịch truyền thông nào có thể làm hiệu quả bằng. Và thực tế cho thấy, tại Phiên chợ Xanh – Tử tế, có rất nhiều khách hàng cho biết, họ được bạn bè, người thân mình giới thiệu tới đây mua sắm.
Nhìn lại 10 năm, bà đánh giá vai trò của Phiên chợ Xanh Tử Tế trong việc kết nối người tiêu dùng với các nhà sản xuất bền vững ra sao?
10 năm qua như một hành trình mà chúng tôi tạo và dựng niềm tin cho hệ sinh thái những người tham gia trong Phiên chợ Xanh – Tử tế. Chúng tôi coi Phiên chợ không chỉ là nơi bán hàng, mà là nơi giúp người tiêu dùng giảm bớt rủi ro khi lựa chọn sản phẩm, đồng thời tạo cơ hội cho những nhà sản xuất làm ăn tử tế được tiếp cận thị trường một cách công bằng hơn. Bởi nhìn ra xã hội, đâu đó chúng ta vẫn thấy thường ngày rằng, có những thực phẩm bẩn vẫn len vào đời sống, từ trường học, bệnh viện, quán ăn…
Trong 10 năm qua, mỗi phiên chợ, mỗi chuyến đi chúng tôi đã góp phần kết nối hàng ngàn lượt người tiêu dùng với nhà sản xuất đến từ các tỉnh, thành khác nhau. Quan trọng hơn, chúng tôi góp phần thay đổi cách người tiêu dùng nhìn nhận về giá trị của sản phẩm – không chỉ là giá tiền, mà là giá trị phía sau.
Con số này không chỉ phản ánh quy mô, mà còn cho thấy nhu cầu rất lớn của thị trường đối với các sản phẩm xanh, sạch và có trách nhiệm. Đồng thời, nó cũng cho thấy ngày càng có nhiều nhà sản xuất sẵn sàng thay đổi để đi theo con đường bền vững. Đó là một tín hiệu tích cực cho cả thị trường.
Trong giai đoạn tiếp theo, Ban tổ chức có những định hướng gì để Phiên chợ tiếp tục phát triển, lan tỏa mô hình tiêu dùng xanh và hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ, đặc biệt là các startup nông nghiệp?
Trong giai đoạn tới, chúng tôi sẽ tập trung vào một số hướng chính.
Thứ nhất là nâng cao chất lượng, tiếp tục siết chặt quy trình đánh giá, đồng hành sâu hơn với các nhà sản xuất để nâng chuẩn sản phẩm.
Thứ hai là mở rộng kết nối, không chỉ trong phạm vi phiên chợ, mà còn thông qua các hoạt động trải nghiệm, đào tạo và liên kết thị trường.
Thứ ba là hỗ trợ các doanh nghiệp nhỏ và startup nông nghiệp, đặc biệt là những đơn vị có tiềm năng nhưng còn thiếu nguồn lực. Chúng tôi muốn Phiên chợ không chỉ là nơi bán hàng, mà còn là “bệ đỡ” cho những mô hình kinh doanh tử tế phát triển.
Chúng tôi tin rằng, nếu người tiêu dùng tiếp tục lựa chọn có trách nhiệm và các nhà sản xuất tiếp tục làm nghề bằng sự tử tế, thì mô hình này sẽ còn lan tỏa mạnh mẽ hơn nữa trong tương lai.
Một số hình ảnh bà Vũ Kim Anh cùng các gian hàng, khách mua sắm:
Bà Kim Anh, trò chuyện cùng bà Ino Mayu bên cạnh gian hàng hữu cơ theo mô hình PGS tại Chợ Xanh – Tử tế
