Cần một mã QR thật chứ không chỉ là lời kể miệng

Chuyến xe khách về Hưng Yên xóc một cái, chai nước hoa hồng trong ba lô tôi va vào thành ghế, kêu cạch. Hàng ngoại, mua ở sân bay lúc quá cảnh, đắt gấp ba loại mẹ tôi vẫn dùng. Bà cụ ngồi cạnh mở giỏ, mùi ổi chín trộn với mùi xăng xe làm tôi hơi buồn nôn. Tôi nhìn ra cửa kính, ruộng nhãn lướt qua, lá xanh sẫm, và nghĩ: lát nữa về đến nhà, việc đầu tiên là giấu cái chai này vào đáy túi.

Nhà ngoại tôi làm nhãn lồng đã ba đời. Năm nay được mùa, cành nào cũng trĩu, nhưng giá bán tại vườn lại thấp hơn năm ngoái. Tôi ra sân phụ cân, cái cân bàn cũ kim rung bần bật mỗi lần đặt sọt lên, mùi lá nhãn hăng hắc quyện với mùi bùn non dưới chân. Tay dì tôi nứt từng đường nhỏ vì hai tháng chăm sóc, bón phân, không có thời gian bôi kem. Dì cười, bảo: “Ngon thế này mà thương lái ép, biết làm sao”. Câu nói nhẹ tênh, nhưng tôi thấy có gì đó nghẹn ở cổ mình, không phải của dì.

Tối đó tôi mở điện thoại, lướt một sàn thương mại điện tử, gõ “nhãn lồng Hưng Yên”. Hiện ra ngay một gian hàng đóng gói đẹp, hộp giấy kraft, tem QR, dòng chữ “trái ngọt từ vùng đất nhãn tổ”, giá cao hơn hẳn giá dì tôi vừa bán. Tôi đặt hai hộp. Không phải vì tò mò xem người ta làm thế nào – thật ra tôi tin cái hộp đó hơn tin sọt nhãn để trần ngoài sân nhà mình. Đặt xong tôi mới thấy ngượng, như vừa phản bội ai đó, nhưng vẫn không hủy đơn.

Hàng về sau hai ngày, nhãn trong hộp nhỏ hơn quả nhà tôi, nhạt hơn, chắc hái sớm cho kịp vận chuyển. Tôi ăn thử một quả, đặt bên cạnh một quả bà ngoại vừa bóc, cùi dày, nước rịn ra tay dính dính. Không có tem QR nào ở đây cả. Tôi cầm cả hai, tự hỏi cái mình vừa trả tiền nhiều hơn là cho quả nhãn, hay là cho cái hộp giấy kraft và câu chữ tử tế in trên đó.

Sáng hôm sau tôi mượn máy ảnh của thằng em họ, ra vườn chụp. Không dàn cảnh gì, chỉ chụp đúng lúc dì đang cắt một chùm nhãn, tay còn dính nhựa cây, ánh nắng xuyên qua tán lá rớt vệt sáng lên vai áo bạc màu của dì. Tôi viết một dòng caption ngắn, không hoa mỹ, chỉ kể đúng chuyện cái cân bàn rung kim và mùi lá nhãn hăng hắc, đăng lên trang cá nhân, gắn số điện thoại của dì. Không nghĩ nhiều, chỉ làm cho đỡ áy náy.

Ba ngày, có bảy người nhắn hỏi mua. Không phải con số gì lớn lao, so với cả vườn vẫn còn quá nửa chưa có đầu ra. Nhưng dì tôi cầm điện thoại đọc từng tin nhắn, giọng ngập ngừng vì không quen gõ chữ có dấu nhanh, hỏi tôi “trả lời sao cho lịch sự”. Tôi ngồi cạnh, bỗng nhận ra cái khoảng cách giữa vườn nhãn nhà mình và cái hộp kraft kia không nằm ở chất lượng quả, mà ở chỗ chưa ai kể câu chuyện của nó theo cách người ta muốn nghe.

Tôi không nghĩ một cái ảnh chụp vội có thể thay được cả một hệ thống đóng gói, truy xuất nguồn gốc, hay logistics mà những thương hiệu lớn đã xây nhiều năm.

Vườn nhà tôi vẫn cần cái cân điện tử thay cho cân bàn, cần một mã QR thật chứ không chỉ lời kể miệng, cần ai đó ngồi tổng hợp đơn hàng thay vì để dì vừa hái nhãn vừa gõ tin nhắn trả lời khách.

Nhưng tôi cũng không nghĩ hàng Việt cứ phải đợi có đủ những thứ đó mới đáng được tin. Có khi việc cần làm trước, nhỏ và trong tầm tay hơn nhiều: kể đúng cái đang có, bằng giọng của người đang sống cùng nó.

Chai nước hoa hồng vẫn còn ở đáy ba lô, tôi chưa dùng đến. Không phải vì tôi đã “ngộ” ra điều gì để đổi hẳn sang dùng đồ nội. Chỉ là tối nay, khi dì hỏi tôi cách chụp ảnh sao cho quả nhãn “lên hình đẹp mà không giả”, tôi thấy việc đó cần làm hơn việc vặn nắp chai kia ra dùng thử.

TÁC GIẢ: PHAN TÙNG LÂM

Sinh năm: 2013