– BÀI THAM DỰ CUỘC THI VIẾT: HÀNG VIỆT TRONG MẮT NGƯỜI TRẺ
Cuối tuần rồi, tôi dọn tủ giày, lôi ra đôi Biti’s Hunter màu cam. Đôi giày phủ một lớp bụi mỏng. Phủi qua một cái, tôi thấy đế vẫn còn bám chắc, keo chưa bung, chỉ có phần gót mòn đi.
Dấu vết của những ngày từng được mang đi rất nhiều. Một đôi giày đã mấy năm nằm yên trong góc tủ, vậy mà vẫn còn gần như nguyên vẹn. Tôi cầm nó trên tay, nhớ năm 2019, lúc mới mua về.
Khi đó, tôi mua vì FOMO. Soobin Hoàng Sơn mang một đôi y hệt trong MV, người ta đi tìm, tôi cũng đi tìm. Không hiểu nhiều về đế giày hay công nghệ vải. Chỉ muốn có cảm giác mình cũng đang ở trong một chuyện gì đó mà nhiều người cùng nói.
Những ngày đầu, tôi mang nó đi khắp nơi, vui vẻ chụp ảnh khoe bạn bè. Rồi cơn sốt qua. Đôi giày nằm lại trong tủ, như nhiều món đồ tuổi trẻ từng được mua trong một phút háo hức.
Có lần, tôi mang nó đi Đà Lạt. Cùng bạn bè đi vào một đồi thông giữa trời mưa. Đường trơn, bùn ngập tới chân. Lúc đó, tôi không nhớ đôi giày này từng giống giày của ai. Cũng không nhớ nó còn hot hay đã hết hot. Chỉ nhớ nó bám đất tốt, giúp mình không trượt ngã.
Về nhà, chà sạch bùn, phom giày vẫn còn nguyên. Rồi nó lại về tủ. Cho tới cuối tuần vừa rồi. Cầm lên, tôi mới thấy thời gian đi qua lâu thật. Keo vẫn không bung, đế vẫn còn chắc. Cái giữ tôi lại với đôi giày này sau chừng ấy năm, không phải Soobin. Cũng không phải cái MV năm nào. Nó bền.
Và tôi nghĩ, đó là một trong những điều hàng Việt hôm nay cần nghĩ nhiều hơn. Người trẻ có thể mua một sản phẩm vì một người nổi tiếng, một thiết kế đẹp, một câu chuyện hay. Nhưng để còn giữ lại sau khi cơn sốt đã qua, sản phẩm phải tự đứng được bằng đôi chân của nó.
Nhìn vào hàng Việt hiện nay, tôi thấy chúng ta đã tiến khá xa trong việc làm cho người trẻ chú ý. Bao bì đẹp hơn. Thiết kế có gu hơn. Nhiều thương hiệu biết kể câu chuyện của mình hơn. Những họa tiết thổ cẩm, hoa văn Đông Sơn, chữ Việt được đưa lên áo quần, bao bì, những món đồ dùng hằng ngày.
Tôi thích điều đó.
Một sản phẩm Việt hoàn toàn có quyền đẹp, có quyền hiện đại, có quyền khiến người trẻ tự hào khi cầm trên tay. Nhưng đôi khi, tôi vẫn băn khoăn về khoảng cách giữa việc được chú ý và việc được tin.
Một họa tiết có thể khiến người ta dừng lại. Một chiến dịch có thể khiến người ta mua lần đầu. Nhưng sau đó, sản phẩm phải bước vào đời sống thật. Đôi giày phải đi qua đường bụi. Chiếc áo phải chịu được nhiều lần giặt. Cái nồi phải dùng được sau vài năm. Chiếc điện thoại phải đủ ổn để người ta không thấy mình đã mua nhầm.
Hàng Việt muốn đi xa, có lẽ không chỉ cần hỏi “làm sao để người ta mua?”, mà còn phải hỏi một câu khó hơn: “Vì sao người ta sẽ mua lại?”
Tôi làm công việc về văn hóa doanh nghiệp, nên thường nhìn một sản phẩm từ phía sau nó. Trong một doanh nghiệp, người ta có thể viết những giá trị rất đẹp lên tường. Nhưng văn hóa thật sự nằm ở cách những giá trị đó đi vào những việc nhỏ mỗi ngày.
Một người có dừng lại để sửa một lỗi nhỏ dù chẳng ai phát hiện không. Một người có dám nói rằng sản phẩm chưa đủ tốt không. Một người quản lý có cho đội ngũ thêm thời gian để làm đúng, thay vì chỉ thúc họ làm nhanh không.
Một doanh nghiệp có coi việc phản hồi của khách hàng là dữ liệu để cải tiến, hay chỉ là những lời phàn nàn cần xử lý cho xong không.
Tôi nghĩ chất lượng sản phẩm cũng được tạo ra từ những câu hỏi như vậy. Không có một đôi giày bền chỉ vì một người nào đó hôm nay quyết định làm nó bền. Đằng sau nó là rất nhiều quyết định nhỏ, được lặp lại đủ lâu: chọn vật liệu nào, kiểm tra kỹ đến đâu, chấp nhận bao nhiêu lỗi, lắng nghe người dùng ra sao và có thực sự sửa những điều cần sửa hay không. Nói cách khác, một sản phẩm tốt thường là kết quả của một nền văn hóa không dễ dãi với chính mình.
Có lẽ vì vậy mà tôi hay nghĩ về cách người Nhật làm ra sản phẩm. Không phải vì sính ngoại. Chỉ là có những món đồ dùng lâu đến mức người ta quên mất mình đã mua nó từ bao giờ. Người Nhật có khái niệm monozukuri, thường được hiểu là tinh thần làm ra một sản phẩm bằng sự tận tâm với nghề.
Điều tôi thích ở cách nghĩ này là chất lượng không bắt đầu từ lời quảng cáo. Nó bắt đầu từ người đang làm công việc của mình, kể cả khi chẳng ai nhìn thấy. Người vặn con ốc cuối cùng trong một góc khuất của cỗ máy cũng hiểu rằng phần việc của mình có thể ảnh hưởng đến cả sản phẩm.
Một lỗi nhỏ được phát hiện không phải là một sự phiền phức, mà là một cơ hội để làm tốt hơn. Một sản phẩm chưa đạt không phải là chuyện cần được che đi bằng một câu chuyện truyền thông hay hơn. Nó là chuyện cần được quay lại và làm cho đúng.
Có lẽ đó là điều hàng Việt có thể học: không phải học cách trở thành hàng Nhật, mà học cách xây dựng một nền văn hóa nơi việc làm tốt một sản phẩm được xem là niềm tự hào của cả tổ chức, chứ không chỉ là trách nhiệm của một bộ phận.
Nếu được hiến một kế cho hàng Việt, tôi nghĩ chúng ta cần đầu tư nhiều hơn vào năng lực làm ra sản phẩm, chứ không chỉ năng lực kể về sản phẩm.
Doanh nghiệp cần xây những đội ngũ có tay nghề tốt hơn, có quyền lên tiếng khi nhìn thấy vấn đề và có đủ thời gian để làm đúng. Cần tạo ra những cơ chế để phản hồi của người dùng thật sự quay trở lại với người thiết kế, người sản xuất và người ra quyết định. Cần đo lường không chỉ doanh số của một chiến dịch, mà cả tỷ lệ khách hàng quay lại, thời gian sản phẩm được sử dụng, những lý do khiến người dùng rời đi và những lý do khiến họ tiếp tục tin tưởng.
Và quan trọng hơn, cần xây một văn hóa nơi người lao động không chỉ được yêu cầu “làm cho xong”, mà được trao cơ hội để tự hào về thứ mình làm ra. Bởi cuối cùng, một thương hiệu không thể bền hơn những con người đang tạo ra nó.
Những việc này chậm. Khó đo. Không phải lúc nào cũng tạo ra một khoảnh khắc đủ đẹp để lên story. Nhưng nếu muốn hàng Việt không chỉ được mua vì tò mò mà còn được chọn lại vì tin tưởng, có lẽ chúng ta phải bắt đầu từ những điều âm thầm như vậy.
Đôi Biti’s Hunter màu cam năm đó, tôi vẫn giữ. Chuyện nó từng giống giày của ai đã qua lâu rồi. Cũng chẳng còn ai nhớ. Tôi giữ vì nó vẫn dùng được. Và có lẽ, đó là điều tôi mong ở hàng Việt trong những năm tới. Vẫn có thể đẹp. Vẫn có thể kể những câu chuyện hay. Vẫn có thể dùng những họa tiết khiến người trẻ thấy gần gũi và tự hào.
Nhưng sau tất cả, sản phẩm phải đủ tốt để đứng một mình, ngay cả khi không còn ai nổi tiếng mang nó, không còn chiến dịch nào đang chạy và không còn ai nhắc đến nó trên mạng xã hội. Để nhiều năm sau, khi mở tủ ra, người ta phủi lớp bụi trên một món đồ cũ rồi nghĩ: “Còn tốt mà.”
Có lẽ, với một người trẻ, đó cũng là một trong những cách giản dị nhất để nói rằng: Tôi vẫn tin hàng Việt.
TÁC GIẢ: VÕ THÀNH NGUYÊN
Sinh năm: 2000
Nhân Viên Văn Hoá Doanh Nghiệp – Công ty TNHH Nhân sự Phần mềm Việt
