– BÀI THAM DỰ CUỘC THI VIẾT: HÀNG VIỆT TRONG MẮT NGƯỜI TRẺ
Là một đứa trẻ sinh ra ở một vùng quê nông thôn, trong ký ức tuổi thơ hai chữ “hàng ngoại” từng là một thứ hào quang vô cùng lấp lánh. Ngày ấy, mua được chai dầu gội hay hộp bánh nhập khẩu đủ để người ta thấy một sự “đẳng cấp” ngầm.
Hàng Việt khi đó thường bị gắn mác “mua tạm vì rẻ” – một cái mác bất công dán lên bởi tâm lý sính ngoại thời mở cửa. Nhưng thực tế, những món đồ thuần Việt ngày ấy tuy mộc mạc, nhưng lại bền bỉ và gắn bó vô cùng.
Hãy thử đặt hình ảnh đứa trẻ nông thôn ngày ấy cạnh tôi năm 2026: một người trẻ thuộc thế hệ 2000+ đang vuốt smartphone giữa những livestream xuyên đêm. Tôi tự hỏi “Lần gần nhất mình chủ động gõ tên một thương hiệu Việt vào ô tìm kiếm là khi nào?”, tôi bối rối.
Phần lớn thời gian, tôi không đi tìm – tôi chỉ được gợi ý bởi các thuật toán. Thời gian thay đổi, khoảng cách vô hình cản bước hàng Việt vẫn lộ diện với hình thái khác.
Khi AI định đoạt thay lý trí người trẻ
Trong một thị trường phẳng chúng ta có thể chạm tới bất kỳ một món hàng nào trên thế giới chỉ sau một cú click. Trước sự tiện lợi ấy lại dẫn đến một nghịch lý: Khi có quá nhiều lựa chọn, chúng ta lười lựa chọn và giao phó quyền quyết định cho bộ lọc AI.
Thuật toán AI của năm 2026 đã vượt qua ranh giới của một công cụ tìm kiếm để trở thành một “kẻ định hướng hành vi” vô hình đầy quyền lực. Bằng cách thấu hiểu hành vi người dùng, thu thập lượt thả tim, tin tức quan tâm, xu hướng thẩm mỹ người dùng. Thuật toán hiểu rõ chúng tôi cần gì trước khi chúng tôi kịp gọi tên.
Khi người trẻ bị bủa vây bởi hàng loạt gợi ý sản phẩm giá rẻ, freeship xuyên biên giới từ các công xưởng toàn cầu. Trong cuộc chơi mà sự chú ý bị xé nhỏ và thao túng từng phút, những chiến dịch mang tính phong trào như “Người Việt dùng hàng Việt” liệu có đủ sức nặng để kéo lý trí người trẻ ra khỏi sự thấu hiểu hành vi đáng sợ của thuật toán?
Nương theo dòng chảy số để kiến tạo một hệ tư tưởng riêng
Để làm chủ cuộc chơi trong kỷ nguyên số, hàng Việt phải dùng chính tốc độ và sức mạnh của thuật toán để biến công nghệ thành công cụ dẫn đường cho hàng Việt.
Bản chất của thuật toán là trung lập, nó chỉ đo lường dữ liệu hành vi. Công nghệ không quan tâm sản phẩm đến từ đâu, nó chỉ đo lường xem nội dung đó có giữ chân người dùng hay không.
Muốn hệ thống tự động tối ưu và đưa bản sắc Việt chạm đến hàng triệu người trẻ, hàng Việt cần chủ động đưa vào hệ thống những dữ liệu, tín hiệu tương tác.
Hãy thổi hồn vào sản phẩm những câu chuyện văn hóa độc bản – một câu chuyện gốm Bát Tràng, một thước phim nhuộm vải,… Để biến điều đó thành hành động, tôi đề xuất bốn giải pháp sau:
Một, xây dựng một “ngân hàng dữ liệu văn hóa mở” làm tư liệu sáng tạo.
Thay vì để mỗi hộ sản xuất nhỏ lẻ phải tự loay hoay quay chúng ta cần một nền tảng dữ liệu dùng chung. Tại đây, tất cả hình ảnh, âm thanh, câu chuyện của các làng nghề hay vùng nguyên liệu đặc trưng sẽ được số hóa bài bản và chia sẻ hoàn toàn miễn phí cho cộng đồng.
Khi ấy, những nhà sáng tạo nội dung sẽ có tư liệu để khai thác kể lại câu chuyện văn hóa theo hàng ngàn cách khác nhau. Sức mạnh lan tỏa tự nhiên này sẽ nhanh và rộng hơn bất kỳ một đội ngũ tiếp thị nào.
Hai, xây dựng “liên minh dữ liệu số” giữa các thương hiệu Việt:
Xét về quy mô, một thương hiệu Việt nhỏ lẻ khó có thể so với số liệu hàng triệu của các thương hiệu ngoại quốc. Nhưng nếu các doanh nghiệp nội địa cùng bắt tay nhau, dù vẫn cạnh tranh sòng phẳng về sản phẩm, nhưng đồng ý gộp chung dữ liệu hành vi của người dùng như tổng lượt tìm kiếm, click, số đơn hàng vào một “khung” chung.
Khi các tín hiệu này được gộp chung dưới một nhãn như “Hàng Việt ngành mỹ phẩm” hay “Nông sản Việt”, thuật toán sẽ tự động xếp cả nhóm vào danh mục ưu tiên, tương tự cách các sàn thương mại điện tử hiện nay đang dành không gian cho “Hàng nội địa Nhật” hay “Hàng chính hãng Châu Âu”.
Ba, tổ chức các chiến dịch “Tìm kiếm hàng Việt” – “Mua sắm không theo gợi ý”.
Khuyến khích cộng đồng, đặc biệt là người trẻ, chủ động tìm kiếm các thương hiệu Việt thay vì bấm vào các đề xuất của thuật toán. Đi kèm các công cụ hỗ trợ người tham gia chia sẻ hành trình tự tìm kiếm, so sánh, lựa chọn hàng Việt của mình.
Những thử thách ngắn 7 ngày hay 1 tháng này thúc đẩy hình thành thói quen tìm kiếm chủ động, hiểu sâu hơn về câu chuyện, văn hóa, ý nghĩa của mỗi sản phẩm Việt mình mua. Đồng thời, hành vi tìm kiếm đồng loạt còn tạo ra dòng dữ liệu đủ mạnh để thuật toán điều chỉnh và ưu tiên hiển thị hàng Việt về sau.
Bốn, xây dựng bản sắc quốc gia theo mô hình “làn sóng văn hóa”, giống cách Hàn Quốc đã làm với K-beauty hay K-pop.
Việt Nam hoàn toàn có thể định vị một “Gu Việt”/“Hồn Việt” rõ ràng và nhất quán ở các lĩnh vực như: ẩm thực, thủ công mỹ nghệ,… để mỗi sản phẩm xuất khẩu đều mang một bộ nhận diện không thể trộn lẫn.
Bên cạnh nỗ lực không ngừng của các thương hiệu Việt trong việc cải tiến sản phẩm, đưa giá trị văn hóa vào từng chi tiết, sự hỗ trợ mạnh mẽ từ các chiến lược số hóa đồng bộ.
Khi người trẻ thế hệ 2000+ chúng tôi chủ động bước ra khỏi “lồng kính” của những gợi ý tự động, tự tay gõ tìm kiếm những cái tên thuần Việt. Đó không chỉ là mua sắm, mà là dùng hành động chủ động để định hình lại công nghệ, đưa hàng Việt về đúng vị trí xứng đáng: một sự ưu tiên hàng đầu trong tâm trí.
Trong kỷ nguyên số, hãy để: “Người Việt ưu tiên hàng Việt, định vị bản sắc trên thị trường phẳng”
TÁC GIẢ: NGUYỄN THỊ DIỆU LINH
- Sinh năm: 2007
- Sinh viên ngành Tâm lý học, Học viện Phụ nữ Việt Nam
