Trong buổi trao đổi với đoàn tham gia Company Tour “Hệ sinh thái Doanh nghiệp Cuộc sống mới” ngày 11/12 do Hiệp hội DN HVNCLC, Trung tâm BSA và BSAS tổ chức tại xã Tân Xuân, Vĩnh Long (Ba Tri, Bến Tre) bà Lê Thanh Trúc, Chủ tịch HĐQT HTX Nông nghiệp Bền vững Lạc Địa đã chia sẻ về hành trình kiến tạo một hệ sinh thái tự chủ, nơi người dân địa phương trở thành trung tâm của mọi hoạt động.
Liên kết chuỗi – Nền tảng của kinh tế xanh
Bà Trúc cho biết định hướng phát triển của HTX luôn dựa trên nền tảng liên kết chuỗi và tư duy bền vững. Với bà, không một cá nhân hay đơn vị nào có thể tự mình làm trọn mọi công đoạn; chỉ có sự liên kết hài hòa giữa các nhóm lao động và làng nghề mới tạo nên sức mạnh dài hạn cho cộng đồng.
Tại vùng Phú Lễ, chuỗi giá trị nông nghiệp hình thành tự nhiên từ nhiều đời: người trồng nếp cần người làm giống, người giao phân, người gặt, rồi đến các hộ làm rượu truyền thống. Lạc Địa đóng vai trò “định hình lại” chuỗi này bằng tư duy thiết kế – tư duy “lại” (rethink) của kinh tế tuần hoàn.
Theo bà Trúc, phát triển bền vững phải bắt đầu từ giống – đất – phương pháp canh tác ngay từ khởi điểm, thay vì làm ra sản phẩm rồi mới chọn hướng “xanh”. Cách tiếp cận này bảo đảm sản phẩm có thể đi xa hơn, bền vững hơn và đáp ứng tiêu dùng xanh – xu hướng đang tăng mạnh trên thị trường.
Ba dòng sản phẩm chủ lực và câu chuyện lúa – rượu – di sản
Trong hệ sinh thái của HTX, Lạc Địa hiện phát triển ba nhóm sản phẩm chính:
Thực phẩm – đồ uống: nổi bật là các sản phẩm từ mật hoa dừa và đặc biệt là rượu Cô gái xứ dừa, Xứ dừa – đang từng bước tiếp cận thị trường quốc tế.
Dịch vụ trải nghiệm: các tour khám phá đời sống nông thôn bền vững, đưa du khách trở về với những giá trị văn hóa bản địa.
Nông sản bản địa: lúa mùa, lúa nếp mùa và các món ăn từ nếp – nguyên liệu gắn liền với nghề nấu rượu Phú Lễ lâu đời.
Bà Trúc cho biết chuỗi giá trị từ “hạt giống lúa nếp mùa → cánh đồng → làng nghề → giọt rượu → sản phẩm gia tăng và phân phối” đã tồn tại từ thế kỷ 17, qua ba – bốn thế hệ. Lạc Địa chỉ làm nhiệm vụ tái thiết kế lại mô hình này theo hướng hiện đại, gọn gàng, thẩm mỹ và dựa trên di sản văn hóa sẵn có của cộng đồng.
Hệ sinh thái làng nghề – Nền tảng kết nối và lan tỏa
Riêng vùng Ba Tri (Bến Tre cũ) hiện có tới sáu làng nghề truyền thống: làm muối, chế biến cá, bánh phồng, trồng lúa nếp – lúa mùa – lúa tôm, làm gạo và làng rượu. Đặc biệt, làng rượu Phú Lễ và làng đan lát đang được Hiệp hội Làng nghề Việt Nam trình Chủ tịch nước công nhận danh hiệu Làng nghề truyền thống Việt Nam.
Hệ sinh thái phong phú này tạo điều kiện để Lạc Địa mở rộng danh mục sản phẩm, gắn kết các nhóm sản xuất và hỗ trợ tiêu thụ. Bên cạnh sản phẩm địa phương, HTX còn ưu tiên đưa lên kệ các sản phẩm của phụ nữ khởi nghiệp, người yếu thế, người khuyết tật hoặc đến từ vùng lân cận như thương hiệu Coco Hand ở Mỏ Cày.
Việc mở rộng liên kết giúp HTX mở rộng luôn tệp khách hàng, tạo dòng chảy hai chiều giữa các nhà sản xuất, chia sẻ kinh nghiệm vận hành chuỗi, đồng thời nâng cao đời sống văn hóa – tinh thần cho cộng đồng.
Một mô hình kinh tế xanh gắn với di sản
Hợp tác xã Lạc Địa đang dần trở thành mô hình tiêu biểu cho cách làm kinh tế xanh – bền vững – gắn với di sản. Tại đây, mỗi sản phẩm không chỉ mang giá trị vật chất, mà còn kể câu chuyện của cả một vùng đất và cộng đồng gìn giữ nghề qua nhiều thế hệ.
