– BÀI THAM DỰ CUỘC THI VIẾT: HÀNG VIỆT TRONG MẮT NGƯỜI TRẺ
Nếu tôi là người làm hàng Việt, tôi sẽ chọn sự minh bạch làm lợi thế cạnh tranh cốt lõi. Nhưng minh bạch không chỉ là công khai nguồn gốc nguyên liệu hay các chứng nhận kiểm nghiệm. Tôi muốn mỗi sản phẩm mang theo một “hồ sơ danh dự” – để người tiêu dùng không chỉ biết sản phẩm được làm ra như thế nào, mà còn hiểu vì sao họ có thể đặt trọn niềm tin vào nó.
Bởi suy cho cùng, với tôi, mọi thương hiệu đều bắt đầu từ lòng tin. Và ký ức đầu tiên về lòng tin của tôi bắt đầu bằng… mùi nước mắm.
Ngày đó, căn bếp của mẹ lúc nào cũng có một chai nước mắm đặt cạnh bếp lửa. Chai thủy tinh cũ, nhãn đã bong tróc, nhưng chỉ cần mẹ mở nắp là mùi thơm quen thuộc lan khắp gian nhà. Tôi chưa từng thắc mắc nó từ đâu tới, ai làm ra, có an toàn không. Đó là niềm tin đương nhiên – thứ mà một đứa trẻ như tôi nhận được từ thế hệ đi trước, như một món quà không cần đổi lại.
Rồi đến một ngày, tôi thấy mẹ đứng trước bồn rửa, tay cầm chai nước mắm đã dùng được một nửa. Đó là năm 2016, khi những thông tin về asen trong nước mắm được truyền thông một cách ác ý. Sau này tôi mới hiểu asen trong nước mắm truyền thống là asen hữu cơ – có sẵn từ con cá – không độc hại như người ta đồn thổi. Nhưng lúc đó, mẹ tôi không biết điều ấy. Bà chỉ biết rằng những gì bà đọc được khiến bà sợ. Và bà đã đổ chai nước mắm ấy đi.
Khoảnh khắc ấy dạy tôi một bài học mà mãi sau này tôi mới thực sự thấm: niềm tin của người tiêu dùng mong manh hơn chúng ta tưởng. Nó có thể được xây dựng qua hàng chục năm, nhưng chỉ cần một khủng hoảng truyền thông, một thông tin thiếu kiểm soát, là nó có thể lung lay. Và khi niềm tin đã lung lay, việc giữ chân người tiêu dùng trở thành bài toán khó hơn rất nhiều so với việc thu hút họ lần đầu.
Lớn lên, tôi bắt đầu nhìn hàng Việt bằng đôi mắt của một người tiêu dùng trẻ, và cũng là của một người muốn tin trở lại. Tôi thấy nhiều điều đáng mừng. Xu hướng ưu tiên hàng Việt đang ngày càng được quan tâm trong thế hệ chúng tôi. Nhưng đồng thời, chúng tôi cũng là thế hệ đặt ra những câu hỏi khó hơn: Sản phẩm này có thực sự an toàn không? Doanh nghiệp này có trung thực không? Những gì họ quảng cáo có đúng với thực tế không?
Và chính trong hành trình tìm kiếm câu trả lời, tôi nhận ra: không phải tất cả đều đáng thất vọng. Tôi từng đọc một bài viết về một chủ xưởng gốm trẻ ở Bát Tràng. Anh để nguyên những vết nứt nhỏ trên men gốm, không cố đánh bóng hay che giấu. Có khách hỏi tại sao không làm hoàn hảo hơn, anh chỉ cười: “Vì nó thật”.
Câu trả lời ấy khiến tôi nghĩ rất lâu. Và tôi tin rằng, “thật” chính là con đường mà hàng Việt cần đi, nếu muốn phát triển bền vững và thực sự vươn ra thế giới.
Vậy nếu tôi là người làm hàng Việt, tôi sẽ bắt đầu từ đâu?
Trước hết, tôi sẽ biến minh bạch thành lợi thế cạnh tranh cốt lõi. Trên mỗi sản phẩm của tôi, sẽ có một mã QR. Nhưng tôi không chỉ dừng lại ở việc cho khách hàng xem nguồn gốc nguyên liệu hay chứng nhận kiểm nghiệm.
Tôi muốn làm một điều khác biệt hơn: mỗi sản phẩm sẽ mang theo một “hồ sơ danh dự” – một trang thông tin điện tử ghi lại toàn bộ hành trình của nó, từ ngày thu hoạch, tọa độ vùng nguyên liệu, tên người nông dân, cho đến ngày đóng gói và xuất xưởng.
Ở cuối hồ sơ ấy, tôi sẽ để một dòng chữ nhỏ: “Nếu bạn thấy điều gì chưa đúng, hãy viết thư cho tôi”. Tôi muốn khách hàng của mình không chỉ là người mua, mà còn là người đồng hành, người giám sát, người cùng tôi xây dựng niềm tin.
Cùng với minh bạch, tôi sẽ chủ động đưa sản phẩm của mình đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế ngay từ ngày đầu, không chờ đến khi xuất khẩu mới làm chứng nhận. Những tiêu chuẩn như HACCP, ISO 22000, và nếu điều kiện cho phép, các chứng nhận hữu cơ quốc tế – tất cả sẽ được áp dụng ngay cả khi tôi mới chỉ bán trong nước.
Bởi vì tôi tin rằng người tiêu dùng Việt xứng đáng được dùng sản phẩm đạt chuẩn quốc tế. Và hơn hết, khi sản phẩm đã đạt chuẩn toàn cầu, việc vươn ra thị trường thế giới sẽ không còn là một cú nhảy vọt đầy rủi ro, mà là một bước tiến tự nhiên.
Tôi cũng sẽ không thuê những chiến dịch quảng cáo hào nhoáng để kể câu chuyện của mình. Thay vào đó, tôi sẽ tự cầm điện thoại, livestream quy trình sản xuất, đưa khách hàng tham quan xưởng qua màn hình, trả lời câu hỏi trực tiếp, công khai cả những khó khăn mà mình gặp phải. Tôi tin rằng trong thời đại mà người tiêu dùng ngày càng miễn nhiễm với quảng cáo, thì sự chân thật và tương tác trực tiếp chính là cách marketing hiệu quả nhất – và cũng ít tốn kém nhất.
Và xa hơn những con số doanh thu, tôi muốn đặt cược vào một điều lớn lao hơn: Thương hiệu quốc gia.
Tôi không chỉ bán sản phẩm. Tôi bán thêm những giá trị vô hình. Mỗi sản phẩm của tôi sẽ gắn với một câu chuyện văn hóa, một vùng đất, một con người cụ thể. Tôi muốn khi khách hàng quốc tế nhìn thấy dòng chữ “Made in Vietnam”, họ sẽ nghĩ đến sự tử tế, đến chất lượng, đến những giá trị bền vững – giống như cách người ta nghĩ về “Made in Japan” hay “Made in Italy”.
Đây là một hành trình dài, cần sự kiên nhẫn và đồng bộ từ nhiều phía. Nhưng tôi tin rằng nếu mỗi doanh nghiệp nhỏ như tôi đều làm tốt phần việc của mình, thì hình ảnh thương hiệu quốc gia sẽ dần được định hình một cách vững chắc.
Cuối cùng, một điều rất nhỏ nhưng tôi tin là quan trọng: tôi sẽ dành một phần lợi nhuận để đưa học sinh đến thăm vùng nguyên liệu. Tôi muốn những đứa trẻ lớn lên trong thành phố được chạm tay vào cây lúa, được ngửi mùi nước mắm đang ủ trong thùng gỗ, được gặp những người nông dân đã làm ra thực phẩm mà chúng ăn hàng ngày.
Bởi vì tôi tin rằng niềm tin vào hàng Việt không bắt đầu từ siêu thị. Nó bắt đầu từ cánh đồng. Từ những con người thật. Từ những câu chuyện được kể bằng chính đôi mắt đã nhìn thấy và đôi tai đã nghe thấy. Và nếu thế hệ sau lớn lên với niềm tin ấy, thì hàng Việt sẽ không cần phải gồng mình để “giành lại” người tiêu dùng nữa. Bởi vì họ đã ở đó, ngay từ đầu.
Tôi vẫn nhớ buổi chiều mẹ đứng trước bồn rửa, đổ chai nước mắm đi. Đó không phải là một kết thúc. Với tôi, đó là một lời nhắc nhở. Rằng niềm tin cần được nuôi dưỡng mỗi ngày, bằng hành động, bằng sự tử tế, và bằng những điều có thể kiểm chứng được.
Tôi tin rằng thế hệ chúng tôi – những người trẻ đang học cách vừa hoài nghi vừa hy vọng – sẽ là những người giúp hàng Việt viết tiếp câu chuyện của mình. Không phải bằng những lời hứa lớn lao. Mà bằng những sản phẩm có thể truy xuất đến tận gốc rễ.
Bằng những “hồ sơ danh dự” được công khai cho cả thế giới kiểm chứng. Bằng một niềm tin được gây dựng lại, từng lớp một, vững chắc như cách người ta ủ một thùng nước mắm truyền thống – chậm rãi, kiên nhẫn, và không thể nóng vội.
Và có lẽ, khi ấy, lòng tin sẽ lại có mùi. Mùi của sự thật, của lao động tử tế, và của những sản phẩm Việt đủ tốt để người Việt tự hào lựa chọn. Một mùi không thể làm giả.
